Slapen als een baby II: Het Ritueel

Als je baby niet goed slaapt, ben jij ook veel wakker. En dus ben je moe! Op televisie zie je dat vaak. Ouders van kleine babys, wallen onder de ogen, zwalkend over straat, slapend op het werk. Misschien overdreven (het is TV) maar soms lijkt het “er gewoon bij te horen”. Is dat nodig? Een beetje wel, ja. ‘s Nachts wakker worden is onvermijdelijk. Maar die wallen en het zwalken zijn overdreven. Daar kan je iets aan doen! En daar gaat dit artikel over.

“Moeder” is de overtreffende trap van “moe”.

Oma Proper

Iedere baby is anders

De ene baby slaapt letterlijk altijd en overal. Een tweede heeft een slaapliedje nodig en de derde wil graag dat het donker is. Smaken verschillen! En omdat niet al die voorkeuren aangeleerd zijn, kun je ze ook niet altijd voorspellen. Als je ontdekt wat jouw baby graag wil, pas je je daar op aan. Want dan slapen jullie beiden beter! En zo ontwikkel je langzaam het slaapritueel: je biedt wat je baby graag wil op een vaste, voorspelbare manier aan.

Wat gebeurt er als je je niet aan je baby aanpast? Als je haar dwingt, om welke reden dan ook, een ander ritme te volgen? Kun je waarschijnlijk wel raden: jij slaapt ook slecht! 

Waarom een slaapritueel?

“Dus, het is niet gewoon een kwestie van je baby in bed leggen en ze slaapt?” In het begin waarschijnlijk wel, want als ze nog heel klein zijn slapen ze bijna constant. Dat is normaal. En in die tijd begin je met het ontwikkelen van gewoontes: liedje zingen, flesje geven, wiegen, slapen. Je baby went aan zo’n volgorde. Het wordt een ritueel. Maar na een tijdje zijn ze steeds langer wakker. En jullie gewoontes veranderen: je laat je kind eens bij opa en oma logeren, of hij gaat naar het kinderdagverblijf. Maar je baby is gewend aan een vast, vertrouwd ritueel! Slaapt hij nog als dat ritueel niet gevolgd wordt? Mocht je in die valkuil getrapt zijn, lees dan zeker binnenkort mijn volgende artikel! En bedenk je dat het afleren van rituelen een hoop tijd, moeite en soms tranen kost! (En niet alleen van je baby…).

Bijvoorbeeld, je wiegt je baby graag in slaap. Vind je gezellig, en je baby ook. Werkt prima. Dat lijkt ideaal – of toch niet? Maar wat als ze op het kinderdagverblijf de tijd niet hebben om jouw kleintje (en al die anderen) rustig in slaap te wiegen? In die andere omgeving, waar je baby juist haar rust nodig heeft, kan ze niet in slaap vallen als jij er niet bent. 

Maak het ritueel dus niet afhankelijk van jouw aanwezigheid, maar van een knuffel, een lapje of iets dergelijks. Je geeft je baby bijvoorbeeld een wakker- en een slaap-knuffel. Omdat ze haar slaapknuffel heeft (want die ligt in bed) weet ze wat er gaat gebeuren! Op die manier kun je het ritueel heel makkelijk meenemen naar een andere plek! Zo is je baby rustiger en zal gemakkelijker zonder jou in slaap kunnen vallen. 

Hoe werkte dat bij mij?

Toen mijn eerste kind net geboren was, had ik nog geen ritueel, geen idee en ook geen strategie. Ik deed maar wat. De eerste weken sliep hij lekker knus en geborgen bij mama in de buurt. Tot zover ging het prima. Na een maand of drie liet ik hem steeds meer in zijn eigen kamer slapen. Maar sommige kinderen huilen voor ze gaan slapen.

Zo ook met onze Erik. Na eerst even rustig tegen zijn knuffel gebrabbeld te hebben, begon hij te huilen. Dat vond ik heel erg frustrerend en heel erg moeilijk. Mijn kind huilde, ik wilde hem helpen! Maar door hem te troosten werd het eigenlijk alleen erger en langduriger. Hij huilde niet hysterisch en ook niet door pijn – dat klinkt anders – maar wel constant.  Omdat ik niet begreep hoe dat kwam werd ik onzeker, en omdat ik niet goed sliep steeds vermoeider. Het was tijd om iets te veranderen! 

In overleg met de huisarts en het consultatiebureau hebben we toen besloten een slaapritueel te ontwikkelen. We brachten hem rustig naar bed, terwijl we zachtjes vertelden wat we deden. We sloten langzaam de gordijnen. We zorgden voor een zacht muziekje. En we gaven hem de ruimte om te huilen. Waarop hij bijna iedere keer, binnen tien minuten huilen, in slaap viel. Kon je de klok op gelijk zetten. En soms, als dat niet gebeurde, herhaalden we dat hele ritueel nog eens.

Rituelen werken voor ons dus prima. Mijn kind sliep beter, ik sliep beter en was minder onzeker. Dus heb ik toen ook een heel dagritme gemaakt. Zo hoefde ik niet na te denken over wat ik moest doen; alles lag min of meer vast.

  1. Voeden en verschonen
  2. Samen spelen
  3. Alleen spelen
  4. Naar bed

Dit herhaalde zich drie keer op een dag. En ik had voor ik elk moment dat de baby alleen speelde of in bed lag, iets voor mezelf opgeschreven. Een vast moment voor opruimen, bijslapen (heel belangrijk!), of zelf lekker douchen. Op die manier zorgde het eenvoudige ritueel voor rust en stabiliteit in ons gezin!

Suggesties bij het opbouwen van een gezond slaapritueel:

  • Wees ontspannen als je je baby naar bed brengt. Je baby kopieert jouw gedrag dus als jij nerveus doet, zal hij dat ook zijn.
  • Breng je baby iedere dag op (ongeveer) dezelfde manier naar bed, hoe saai dat ook lijkt. Voor je baby is dat geruststellend want ze weet van tevoren wat er gaat gebeuren!
  • Leer te herkennen wanneer je baby moe is (hoe je dat doet kun je hier lezen) en begin het slaapritueel op tijd. Want baby’s worden niet moe van korte slaapjes maar wel van te lang wakker zijn!
  • Als je baby ongeveer 2 maanden oud is, kent zijn leven meer rust en samenhang. Dit is een goed moment om zijn slaapplaats wat verder weg te zetten.
  • Leg je baby in bed als hij nog wakker is. Zo ziet ze waar ze is, en went daar aan.
  • Probeer overdag veel fysiek contact met je baby te hebben zodat hij je aanwezigheid ‘s nachts minder nodig heeft.
  • Wees bij nachtvoedingen zo stil en rustig mogelijk en bewaar knuffelige, speelse momenten voor overdag. Als het ‘s nachts gezellig is, wil je baby niet meer slapen.
  • Zorg goed voor jezelf! Je baby is belangrijk, maar niet belangrijker dan jij.

Wat kun je beter niet doen:

  • Je frustraties en vermoeidheid voor jezelf houden. Een jonge baby kost heel veel energie. En als ze veel huilt kan dat behoorlijk aan je zenuwen knagen. Praat met je partner of je omgeving. Zorg dat je die spanning kwijtraakt want ook dat draag je over op je baby!
  • Alles per se zelf willen doen. Er zijn mensen die je willen helpen, en dat prima kunnen. Zelfs als hun manier anders is dan de jouwe.
  • Wacht, ik zeg het gewoon nog een keer! Doe niet alles zelf, en houd je vermoeidheid geen geheim. Vraag hulp aan mensen die je vertrouwt want een goede moeder weet wanneer ze hulp moet inschakelen!
  • Maak een slapende baby niet wakker, tenzij daar medische redenen voor zijn.
  • Te snel van je ritueel afwijken. Geef jezelf en de baby ongeveer 2 weken om te wennen aan het ritueel. Daarna kun je je ritueel waar nodig bijschaven.
  • Op een gehaaste, onverwachte of luidruchtige manier je kind in bed leggen. 
  • Veel speeltjes in bed leggen. Dat kan de baby teveel afleiden. Een knuffel en een speentje is meer dan genoeg.
  • Het slaapritueel vormen rond jouw behoeften. Kijk naar wat je baby nodig heeft!
  • Telkens als je baby huilt eten geven. Het is verleidelijk om voeding als troost te bieden maar je baby gaat eten als troost zien, met alle gevolgen van dien. Als je denkt dat je baby echt honger heeft, kun je met een vinger over haar wang te strijken. Ze zal haar hoofd naar die kant rukken alsof haar leven ervan af hangt!

Conclusie

Ik houd van rituelen want die geven me duidelijkheid. En het scheelt heel veel tijd als je niet steeds hoeft te bedenken wat je moet doen. Dus ben je (redelijk) ontspannen. En voor je kind is het leven duidelijk en herkenbaar. Dat geeft een gevoel van veiligheid!

En dat gevoel, die veiligheid, is de gouden sleutel om je baby nieuwe dingen te leren. Je baby weet dat, hoewel er soms kleine dingen veranderen, de basis hetzelfde blijft. Daardoor zal hij die kleine veranderingen veel sneller accepteren! Zo wordt de wereld voor iedereen overzichtelijk en vertrouwd, kun jij meer genieten van je kraamtijd en kan je baby gezonder ontwikkelen.

Wat zegt mijn baby?

Babys kunnen nog niet praten, maar vaak hebben ze wel wat te zeggen. Hoe versta je ze dan? Ze huilen, en gebruiken lichaamstaal om duidelijk te maken wat er is, wat ze prettig vinden en wat niet. Met hun handen en ogen kunnen ze al heel wat vertellen.

Wij volwassenen handelen vaak erg snel. We trekken snel conclusies en praten snel. Daardoor mis je veel signalen van je baby! Een baby “praat” anders. De signalen en klanken zijn langzaam en subtiel, maar zeker goed waar te nemen. In de cursus Bewust Blije Babymassage leer je het belang van vertragen en leer je de “taal van je baby” begrijpen.

Wist je bijvoorbeeld dat baby’s je begroeten als ze met een “glimlach” hun ogen knipperen ?

Ook vertellen ze andere dingen met hun ogen. Door strak naar iets te kijken willen ze je duidelijk maken dat je mee moet kijken. Volle ogen met opgetrokken wenkbrauwen vertellen “ik zie jou!” Ogen die neerslaan geven aan dat het spelletje bijna klaar is en ze moe worden.

Door het hoofd af te wenden en eventueel ogen te sluiten geven ze aan er geen zin meer in te hebben.

De vingers spreken een andere taal:

  • Ontspanning: vingers liggen om de duim of helemaal open
  • Schrik: de vingers zijn stijf, uitgestrekt en gespreid
  • Ontdekken: vingers zijn ontspannen gespreid
  • Oriënteren: ontspannen vinger met duim en wijsvinger open, andere vingers soepel iets gesloten
  • Pijn, inspanning: vuist met duim naar binnen
  • Moe: Vuist tegen oor

Als zulke signalen herkent, kun je beter inspelen op de behoeften van je kind. Is het angstig of geschrokken, kun je het beste vertragen. Beweeg dan langzamer en praat rustig. Als je kind de wereld aan het ontdekken is geef je het rustig de tijd. Zo kan alles rustig inwerken en verwerkt worden. Wordt je kind moe, geef het rust, geen nieuwe prikkels en leg hem in bed.

Kijk maar eens naar je eigen lichaamstaal als je schrikt, ontdekt of moe wordt. Je zult merken dat er veel overeenstemmingen zijn.

Wil jij een handleiding van je baby, wil je leren begrijpen wat je baby je vertelt? Kom dan ook naar de workshop Bewust Blije Babymassage! We starten in april 2018 met een nieuwe workshop in Standdaarbuiten Noord-Brabant!

Voor meer informatie kun je terecht op de website (klik hier!)

Mama, ik wil het zelf doen!

Je hebt het vast al gehoord. Op een bepaald moment wil je kind Het Zelf Doen. Je vindt het schattig, misschien maak je er wel eens een grapje over. Maar die woorden betekenen dat je kind klaar is voor meer zelfstandigheid.

Soms is het moeilijk mee te gaan in de wensen van een kind. Want er zijn zóveel beren op de weg! Als ouder weet je alles beter, zie je alles beter. Je gaat er dus niet altijd in mee. En dat is zonde. Want ik geloof dat alle ouders hun kind graag als een kleine, maar zelfredzame volwassene willen zien.

Er zijn manieren om je kind dingen zelf te laten doen en toch alles onder controle houden. De verandering begint bij jezelf, niet bij je kind.

Ik ben me zelf heel erg bewust van hoe kinderen ontwikkelen, ik weet dat…

  • “zelf doen” kinderen zelfvertrouwen geeft
  • ze leren door te oefenen – en fouten te maken
  • jij achteraf soms de rommel op moet ruimen

En toch, ik doe het soms ook fout. Ik betrapte mezelf er bij het kinderdagverblijf waar ik werk op dat ik tijdens het fruit eten teveel voor de kinderen “zorgde”.

“Laat ze zélf maar het bordje doorschuiven en ze kunnen zélf hun beker inschenken.”

Dát is de juiste gedachte.

Oh ja, natuurlijk!

Bij het inschenken van het drinken ondersteun ik de kan aan de onderkant zodat de kinderen het handvat kunnen vasthouden. Tijdens het uitdelen van fruit hoefde ik er alleen op te letten dat iedereen aan de beurt kwam. Het waren kinderen tussen 1 en 2 jaar, toch ging het allemaal goed. Ze kunnen het zelf. En ja, het was aandoenlijk om naar te kijken.  

Als moeder heb ik mijn kinderen behoorlijk veel zelfstandigheid gegeven. Tijdens mijn tweede zwangerschap had ik een zware bekkeninstabiliteit. Mijn zoon was toen 12 maanden. Ik kon niet meer tillen of lopen, in feite niet meer voor hem zorgen. Hij heeft toen vanalles zelf moeten doen. Traplopen, zijn bed in- en uitstappen, in een stoel gaan zitten. Hij kon het, hij deed het. En wat je oefent, kan je steeds beter. Dus trokken mijn kinderen al redelijk snel zelf hun jas aan, ze hielpen elkaar hun schoenen aan te trekken en smeerden hun boterham. Ze vonden het prachtig om mama te helpen bij van alles en nog wat.

Als je net zo bent als de meeste moeders wil je je kind ook zelfvertrouwen en zelfredzaamheid meegeven. Begin je daarmee als ze puber zijn? Of geloof je dat ze vers uit de luiers al kunnen leren?

Hier zijn wat tips en trucs die je direct kunt gebruiken. Als je meer wilt weten kun je altijd contact met me opnemen!

  1. Laat ze zelf hun boterham smeren. Als je een kindermesje te groot vindt, kun je hiervoor ook een botermesje gebruiken. DIe hebben een dikker handvat en zijn korter.
  2. Vind het niet erg als het naar jouw maatstaven niet goed genoeg is! Die klont boter in het midden van hun boterham eten ze gewoon op.
  3. Laat kinderen kiezen uit twee setjes kleding. Doe ze in overdreven vorm voor hoe je sokken aantrekt.

Hoe gezelliger, hoe beter! Onthoud: je kinderen leren van jou. De grootste verandering begint dus bij jezelf!


Wijsheid van papa:

Natuurlijk gaan ze fouten maken – maar dat is hun zaak, niet de jouwe. Vroeger was je zelf ook niet perfect en je leeft nog steeds.”

Het voordeel van vertragen

Volwassenen hebben aangeleerd snel te zijn. Snel boodschappen doen, snel even koken, deze klus heeft spoed! Zelfs de snelheid waarmee we informatie opnemen neemt toe. En we nemen minder tijd voor rust waarin we die informatie verwerken.

Voor een baby is dat tempo niet bij te houden. Omdat hun hersenen nog niet volgroeid zijn hebben baby’s veel meer tijd nodig om informatie te verwerken. Grotendeels wordt de informatie verwerkt tijdens de slaap. Een andere manier om je baby te ondersteunen is vertragen.

Bij mijn workshop babymassage bespreek ik het belang van vertragen in de eerste bijeenkomst uitvoerig. Zonder vertragen wordt de massage niet alleen stressvol maar je mist ook veel belangrijke informatie. Het meest herkenbare voorbeeld is de schrikreactie van je baby als je hem of haar te snel oppakt. Dit is anders dan de mororeactie die na een aantal weken na de geboorte vanzelf verdwijnt. Er is niets ergs gebeurd maar voor de baby was het ten minste zeer ongemakkelijk. Kun jij je herinneren wanneer je voor het laatst zo geschrokken bent dat je een sprong in de lucht maakte en je adem stokte?

Een handig trucje om de snelheid van je baby te meten is met een vinger een aantal centimeter voor zijn neus langzaam heen en weer te bewegen. Doe dit nog langzamer als je in eerste instantie zou willen doen! Het tempo waarin je baby je vinger kan volgen is het tempo waarin hij het leven kan bijhouden oftewel de informatie verwerkingssnelheid.

Als je je als ouder aan die snelheid kan aanpassen biedt dit veel comfort en veiligheid voor de baby. Daardoor is het voor een baby heel prettig om in dit tempo te worden opgetild, gewassen, omgekleed en / of gemasseerd.

Door te vertragen kijk je automatisch veel beter naar je kind en wordt het contact intiemer. Daardoor worden de speelmomenten langer en het contact leuker. Zo leer je veel sneller de (lichaams)taal van de baby kennen. Wist je bijvoorbeeld dat een baby communiceert met zijn handen? Of dat ze je in de eerste weken begroeten door langzaam te knipperen met hun ogen?

Het grote voordeel voor jou als ouder / verzorger is dat je bewuster met de baby bezig bent. Daardoor beleef je meer plezier aan je baby in de chaos van alle dag. Samen heb je een moment van ontspanning. Maar wat de meeste ouders bij hun eerste kind niet kunnen inschatten is dat de kunst van vertragen, het uitstellen van je onbewuste impuls reactie, nog jaren goed van pas komt.

Als je baby de dreumesleeftijd heeft dan word zijn verwerkingsvermogen al een stuk sneller. Toch heeft hij nog ongeveer vier seconden nodig voordat de informatie via zijn oren in zijn hersenen is aankomen en er een reactie komt. Dat is twee keer langer als een volwassenen nodig heeft om een reactie te geven!

Op een van de speelmomenten op ons grotemensenbed viel onze dochter met haar hoofd op de grond (AAAAAAAAH! Schrik!). Ik ging zo snel mogelijk naar haar toe, ging naast haar zitten en wachtte af tot ze zelf kon zitten. Van de schrik had ze een “Breath holding spell” (geen ademhaling) en ging buiten westen (wat ze wel vaker doet, het bezorgde me geen extra schrik). Onze zoon was nog steeds op bed aan het springen en dacht dat zusje grapjes maakte. Ik vertelde hem -rustig!- dat zijn zusje heel veel pijn had en dat “het heel serieus is”. 1 – 2 – 3 hij blijft springen en zingen; – 4 – 5 hij komt bij ons zitten en geeft zijn zus een aai. Daarna zoekt hij alle aanwezige knuffeldieren bij elkaar en legt die bij haar neer. (Alles is trouwens goed afgelopen!)

Als je kind ouder -en later volwassen- wordt leert hij, in tegenstelling tot het gedrag van een peuter, binnen die vier seconden een reactie te geven. Hebben wij hem of haar dat geleerd?

Volwassenen zijn geneigd zich na twee seconden te herhalen ….. meestal iets dwingender. Als we volwassen worden leren we snel informatie te verwerken (horen, zien, ruiken), gebeurtenissen te koppelen en ons reactievermogen is snel. Heel snel. Onbewust denken we dat iedereen, dus ook een kind, zo in elkaar zit.

Michael Gervais, PhD vertelt dat we na een gebeurtenis ongeveer vier seconden hebben waarin je telkens weer kunt kiezen om iemand (je kind) te laten groeien of afbreken. Meerdere malen per dag, elke dag weer. Als je geoefend bent in het vertragen (uitstellen) van je eerste reactie kun je makkelijker vier seconden wachten en bedenken hoe je met de situatie om wilt gaan.

Wees geduldig, ook voor jezelf, als het een keer niet lukt.

Bewuster opgroeien

Wat ik graag wil is ouders inzicht geven in hoe kinderen werken. Hoe hun gedachten werken en hoe ze dingen beleven.

Ik denk dat volwassenen vaak vergeten dat met name jonge kinderen op een andere manier denken, om andere reden handelen en anders beleven. Om de kinderen bewuster op te laten groeien wil ik jou als ouder / verzorger bewuster maken van de opvoeding die je geeft.

De meeste ouders zijn totaal onvoorbereid op een kind. Dat ligt niet aan de ouders wat er komt gewoon veel bij kijken. Door je te voorzien van meer informatie kan ik je helpen een bewustere keuze te maken. Veel ouders voeden instinctief op, zoals ze zelf zijn opgevoed. Zelfs met de methoden waarvan ze ooit gezegd hebben “dat zal ik mijn kind nooit aandoen!”

Er is een tijd geweest dat kinderen van 8 als volwassen werden beschouwd en ook als dusdanig veroordeeld konden worden. Nu weten we dat een kinderbrein pas veel later klaar is met ontwikkelen. Ook hebben we afgelopen decennia geleerd dat kinderen lijfstraffen geven geen positieve uitwerking heeft maar angst en agressie oproept. En die ontdekking heeft toen bij ouders voor ontzettend veel weerstand en verwarring gezorgd. Want wat was dan wel een goede manier van opvoeden?

Afgelopen jaren is zoveel meer onderzoek gedaan en beschreven dat we een nog completer beeld over baby’s en kinderen hebben. Het is zonde als we deze nieuwe kennis niet gebruiken. Er is zoveel informatie dat je nooit alles zelf kunt lezen. Zeker als moeder van een klein kind ben je vaak al blij als je de afwas hebt kunnen doen. Er zal altijd nieuwe informatie komen en daardoor blijven we ook altijd bijleren. Er is nooit garantie dat de ene manier beter is als de andere.

Alle ouders zijn toegewijd en onzeker. Naarmate de kinderen ouder worden word dit niet minder, het word anders. Iedereen heeft zelf het antwoord op de vraag “Wat wil ik?”. Vooral nieuwe ouders en jonge kinderen worden overladen met ongevraagde adviezen en ervaringen van anderen. Waar luister je als jonge ouder wel naar en wat niet, waar doe je goed aan? Mijn blog is niet bedoeld om een bepaalde opvoedstijl te beoordelen maar om bewustzijn te creëren bij opvoeders. Neem -zoals ik- niet zomaar klakkeloos aan wat je geadviseerd wordt. Durf er vraagtekens bij te zetten en wie weet verras je jezelf met nieuwe inzichten en onverwachte wendingen.