Slapen als een baby II: Het Ritueel

Als je baby niet goed slaapt, ben jij ook veel wakker. En dus ben je moe! Op televisie zie je dat vaak. Ouders van kleine babys, wallen onder de ogen, zwalkend over straat, slapend op het werk. Misschien overdreven (het is TV) maar soms lijkt het “er gewoon bij te horen”. Is dat nodig? Een beetje wel, ja. ‘s Nachts wakker worden is onvermijdelijk. Maar die wallen en het zwalken zijn overdreven. Daar kan je iets aan doen! En daar gaat dit artikel over.

“Moeder” is de overtreffende trap van “moe”.

Oma Proper

Iedere baby is anders

De ene baby slaapt letterlijk altijd en overal. Een tweede heeft een slaapliedje nodig en de derde wil graag dat het donker is. Smaken verschillen! En omdat niet al die voorkeuren aangeleerd zijn, kun je ze ook niet altijd voorspellen. Als je ontdekt wat jouw baby graag wil, pas je je daar op aan. Want dan slapen jullie beiden beter! En zo ontwikkel je langzaam het slaapritueel: je biedt wat je baby graag wil op een vaste, voorspelbare manier aan.

Wat gebeurt er als je je niet aan je baby aanpast? Als je haar dwingt, om welke reden dan ook, een ander ritme te volgen? Kun je waarschijnlijk wel raden: jij slaapt ook slecht! 

Waarom een slaapritueel?

“Dus, het is niet gewoon een kwestie van je baby in bed leggen en ze slaapt?” In het begin waarschijnlijk wel, want als ze nog heel klein zijn slapen ze bijna constant. Dat is normaal. En in die tijd begin je met het ontwikkelen van gewoontes: liedje zingen, flesje geven, wiegen, slapen. Je baby went aan zo’n volgorde. Het wordt een ritueel. Maar na een tijdje zijn ze steeds langer wakker. En jullie gewoontes veranderen: je laat je kind eens bij opa en oma logeren, of hij gaat naar het kinderdagverblijf. Maar je baby is gewend aan een vast, vertrouwd ritueel! Slaapt hij nog als dat ritueel niet gevolgd wordt? Mocht je in die valkuil getrapt zijn, lees dan zeker binnenkort mijn volgende artikel! En bedenk je dat het afleren van rituelen een hoop tijd, moeite en soms tranen kost! (En niet alleen van je baby…).

Bijvoorbeeld, je wiegt je baby graag in slaap. Vind je gezellig, en je baby ook. Werkt prima. Dat lijkt ideaal – of toch niet? Maar wat als ze op het kinderdagverblijf de tijd niet hebben om jouw kleintje (en al die anderen) rustig in slaap te wiegen? In die andere omgeving, waar je baby juist haar rust nodig heeft, kan ze niet in slaap vallen als jij er niet bent. 

Maak het ritueel dus niet afhankelijk van jouw aanwezigheid, maar van een knuffel, een lapje of iets dergelijks. Je geeft je baby bijvoorbeeld een wakker- en een slaap-knuffel. Omdat ze haar slaapknuffel heeft (want die ligt in bed) weet ze wat er gaat gebeuren! Op die manier kun je het ritueel heel makkelijk meenemen naar een andere plek! Zo is je baby rustiger en zal gemakkelijker zonder jou in slaap kunnen vallen. 

Hoe werkte dat bij mij?

Toen mijn eerste kind net geboren was, had ik nog geen ritueel, geen idee en ook geen strategie. Ik deed maar wat. De eerste weken sliep hij lekker knus en geborgen bij mama in de buurt. Tot zover ging het prima. Na een maand of drie liet ik hem steeds meer in zijn eigen kamer slapen. Maar sommige kinderen huilen voor ze gaan slapen.

Zo ook met onze Erik. Na eerst even rustig tegen zijn knuffel gebrabbeld te hebben, begon hij te huilen. Dat vond ik heel erg frustrerend en heel erg moeilijk. Mijn kind huilde, ik wilde hem helpen! Maar door hem te troosten werd het eigenlijk alleen erger en langduriger. Hij huilde niet hysterisch en ook niet door pijn – dat klinkt anders – maar wel constant.  Omdat ik niet begreep hoe dat kwam werd ik onzeker, en omdat ik niet goed sliep steeds vermoeider. Het was tijd om iets te veranderen! 

In overleg met de huisarts en het consultatiebureau hebben we toen besloten een slaapritueel te ontwikkelen. We brachten hem rustig naar bed, terwijl we zachtjes vertelden wat we deden. We sloten langzaam de gordijnen. We zorgden voor een zacht muziekje. En we gaven hem de ruimte om te huilen. Waarop hij bijna iedere keer, binnen tien minuten huilen, in slaap viel. Kon je de klok op gelijk zetten. En soms, als dat niet gebeurde, herhaalden we dat hele ritueel nog eens.

Rituelen werken voor ons dus prima. Mijn kind sliep beter, ik sliep beter en was minder onzeker. Dus heb ik toen ook een heel dagritme gemaakt. Zo hoefde ik niet na te denken over wat ik moest doen; alles lag min of meer vast.

  1. Voeden en verschonen
  2. Samen spelen
  3. Alleen spelen
  4. Naar bed

Dit herhaalde zich drie keer op een dag. En ik had voor ik elk moment dat de baby alleen speelde of in bed lag, iets voor mezelf opgeschreven. Een vast moment voor opruimen, bijslapen (heel belangrijk!), of zelf lekker douchen. Op die manier zorgde het eenvoudige ritueel voor rust en stabiliteit in ons gezin!

Suggesties bij het opbouwen van een gezond slaapritueel:

  • Wees ontspannen als je je baby naar bed brengt. Je baby kopieert jouw gedrag dus als jij nerveus doet, zal hij dat ook zijn.
  • Breng je baby iedere dag op (ongeveer) dezelfde manier naar bed, hoe saai dat ook lijkt. Voor je baby is dat geruststellend want ze weet van tevoren wat er gaat gebeuren!
  • Leer te herkennen wanneer je baby moe is (hoe je dat doet kun je hier lezen) en begin het slaapritueel op tijd. Want baby’s worden niet moe van korte slaapjes maar wel van te lang wakker zijn!
  • Als je baby ongeveer 2 maanden oud is, kent zijn leven meer rust en samenhang. Dit is een goed moment om zijn slaapplaats wat verder weg te zetten.
  • Leg je baby in bed als hij nog wakker is. Zo ziet ze waar ze is, en went daar aan.
  • Probeer overdag veel fysiek contact met je baby te hebben zodat hij je aanwezigheid ‘s nachts minder nodig heeft.
  • Wees bij nachtvoedingen zo stil en rustig mogelijk en bewaar knuffelige, speelse momenten voor overdag. Als het ‘s nachts gezellig is, wil je baby niet meer slapen.
  • Zorg goed voor jezelf! Je baby is belangrijk, maar niet belangrijker dan jij.

Wat kun je beter niet doen:

  • Je frustraties en vermoeidheid voor jezelf houden. Een jonge baby kost heel veel energie. En als ze veel huilt kan dat behoorlijk aan je zenuwen knagen. Praat met je partner of je omgeving. Zorg dat je die spanning kwijtraakt want ook dat draag je over op je baby!
  • Alles per se zelf willen doen. Er zijn mensen die je willen helpen, en dat prima kunnen. Zelfs als hun manier anders is dan de jouwe.
  • Wacht, ik zeg het gewoon nog een keer! Doe niet alles zelf, en houd je vermoeidheid geen geheim. Vraag hulp aan mensen die je vertrouwt want een goede moeder weet wanneer ze hulp moet inschakelen!
  • Maak een slapende baby niet wakker, tenzij daar medische redenen voor zijn.
  • Te snel van je ritueel afwijken. Geef jezelf en de baby ongeveer 2 weken om te wennen aan het ritueel. Daarna kun je je ritueel waar nodig bijschaven.
  • Op een gehaaste, onverwachte of luidruchtige manier je kind in bed leggen. 
  • Veel speeltjes in bed leggen. Dat kan de baby teveel afleiden. Een knuffel en een speentje is meer dan genoeg.
  • Het slaapritueel vormen rond jouw behoeften. Kijk naar wat je baby nodig heeft!
  • Telkens als je baby huilt eten geven. Het is verleidelijk om voeding als troost te bieden maar je baby gaat eten als troost zien, met alle gevolgen van dien. Als je denkt dat je baby echt honger heeft, kun je met een vinger over haar wang te strijken. Ze zal haar hoofd naar die kant rukken alsof haar leven ervan af hangt!

Conclusie

Ik houd van rituelen want die geven me duidelijkheid. En het scheelt heel veel tijd als je niet steeds hoeft te bedenken wat je moet doen. Dus ben je (redelijk) ontspannen. En voor je kind is het leven duidelijk en herkenbaar. Dat geeft een gevoel van veiligheid!

En dat gevoel, die veiligheid, is de gouden sleutel om je baby nieuwe dingen te leren. Je baby weet dat, hoewel er soms kleine dingen veranderen, de basis hetzelfde blijft. Daardoor zal hij die kleine veranderingen veel sneller accepteren! Zo wordt de wereld voor iedereen overzichtelijk en vertrouwd, kun jij meer genieten van je kraamtijd en kan je baby gezonder ontwikkelen.

Slapen als een baby, deel 1

In de praktijk zie ik dat veel jonge ouders zich zorgen maken over het slaapritme van hun baby. Veel moeders staan al naast het bed van hun kind als die maar een halve kik geeft.  Daarmee verstoren ze hun eigen nachtrust, terwijl het kind in kwestie er ook niet beter van slaapt. Dat hoeft niet. 

Baby’s hebben een ander slaapritme dan volwassenen. Om te voorkomen dat je nacht in, nacht uit gefrustreerd naast je baby weg staat te kwijnen wil ik je vertellen hoe dat werkt. Want een uitgeruste mama is een blije baby, en dat is per slot van rekening toch wat we allemaal willen. 

Had je iets anders verwacht?

Om te beginnen: jij hebt een biologische klok. Dat is een ritme wat je hebt aangeleerd. Je baby is er nog maar net, en heeft nog niet zo’n ritme kunnen ontwikkelen. Ze ontwikkelt dat ritme door jou na te doen, dus als jij zenuwachtig rondrent gaat je baby zeker niet slapen. Dan kun je beter het licht dimmen, stil praten en rustig bewegen. En maak geen oogcontact met je kind, want met mama spelen is zo leuk! Daar wordt-ie weer wakker van.

Hoe lang horen babys eigenlijk te slapen? Goede vraag! De meeste babys slapen in blokken van drie tot vier uur. Niet meer. Daarna worden ze wakker, willen een fles en even wat rustige aandacht. De kans is heel groot dat ze daarna weer inslapen voor een volgend blok van drie tot vier uur. Want jonge babys slapen zestien tot achttien uur per dag! En als je een gelukkige ouder hoort vertellen dat hun baby van drie maanden “al de hele nacht heeft doorgeslapen”, weet dan dat die hele nacht vijf, maximaal zes uur duurde.

Het is zó gemakkelijk daar gefrustreerd over te raken. Want als je baby niet “goed” slaapt, doe jij vast iets verkeerd! Je gaat andere manieren proberen: nachtlampje, muziekje, de baby in jouw bed, jij bij de baby – allemaal reuze interessant als je net geboren bent. En zo slaapt je kind nóg minder, et cetera. Voor je het weet hebben jullie een slaapritme ontwikkeld waar niemand blijer of beter van wordt. En dat is níet wat je wil!

Hoe slapen babys eigenlijk?

Ik zei het daarnet al: babys hebben een ander slaapritme dan volwassenen. Maar hoe werkt dat dan? Nou, wij Grote Mensen hebben eerst een lichte sluimerfase. Als we daaruit wakker gemaakt worden, weten we niet dat we ooit geslapen hebben. Daarna komen we in een tweede fase, die ongeveer 40 tot 60% van de nacht duurt. In die fase worden de ervaringen van de dag ervoor verwerkt. In de derde fase -15% van de nacht- komen we in een diepe ontspannen slaap waarbij al onze spieren verslappen. Die drie fasen heten samen de NREM-slaap. 

Daarop volgt een afwisseling van korte periodes REM-slaap, waarin je droomt en je spieren volledig ontspannen zijn, en periodes diepe- of sluimerslaap. Dan wordt je wakker en ga je op zoek naar koffie – ik wel, in ieder geval.

Bij babys is dit helemaal anders. 

Om te beginnen drinken de meeste babys geen koffie. En, misschien relevanter: de slaapcyclus van een pasgeboren kind is veel eenvoudiger. Er zijn maar twee fasen: een rustige en actieve slaap. De slaapcyclus van je baby is ook veel korter, gemiddeld 40 tot 60 minuten. Het ziet er zo uit:

  • Als een baby net in slaap valt, gaat ze in actieve slaap. Die lijkt erg op de REM-slaap van volwassenen: ontspannen spieren, knipperende ogen en murmelgeluiden. Je zou kunnen denken dat je baby wakker wordt, maar dat is niet zo. Laat haar dus liggen!
  • Na een poosje valt de baby in een rustige slaap, met een  langzamere, ritmische ademhaling, minder beweging en geen knipperende ogen. Dit is het einde van de slaapcyclus. Je baby wordt nu wakker, of valt weer in een actieve slaap.

Vanaf zes maanden gaan babys meer slapen zoals volwassenen dat doen. Hun slaapcycli worden langer en de tijd die ze in actieve slaap doorbrengen, wordt korter.

Het Is dus héél logisch dat je baby na drie kwartier slaap wakker lijkt te worden. Het is het einde van een slaapfase! Maar als je hem gewoon laat liggen, zal hij vaak gewoon weer in slaap vallen – zelfs als hij even in zijn bedje ligt te spelen. Maar als je hem gelijk uit bed haalt of afleidt, zal je baby véél liever bij jou zijn! (Je bent per slot van rekening zijn vertrouwde, lieve moeder…) Dus, als hij ook maar vermoedt dat je in de buurt bent wordt hij wakker. Als je hem aanleert dat je meteen komt, leert hij aan het einde van een slaapfase volledig wakker te worden om gezellig bij jou te zijn! En als je dan een keer niet meteen komt gaat-ie huilen – want wat moet hij anders?

Leren slapen is ook wennen aan de afwezigheid van mama. Als je je baby bij je wil laten slapen moet ze dat later weer afleren. En dat gaat gepaard met een hoop gehuil. Wil je dat?

Leer je baby in slaap te vallen

Bij een baby is de overgang tussen wakker zijn en slapen duidelijk te zien. Dat gaat met een schok; een baby valt letterlijk in slaap. Dat kan heel eng aanvoelen, ze voelen zichzelf het bewustzijn verliezen. Ze schrikken en worden soms zelfs huilend wakker. Daarom is er het slaapritueel. Zo maak je die plotselinge overgang voorspelbaarder; je baby weet van tevoren wat er gaat gebeuren. Dat is veilig, dus fijn. 

Rust is ook belangrijk, want voor je baby is alles nieuw en dus interessant. Hij wil graag overal bij zijn! Slapen doet-ie later wel. Maar door stil, rustig en langzaam te bewegen help je je baby zich af te zonderen van zijn omgeving. Nu kan hij aandacht hebben voor het slaapritueel. Je baby laat zichzelf gemakkelijker ontspannen wegdommelen.

Dus: om op een fijne, ontspannen manier in slaap te vallen heeft je baby rust nodig, en een ritueel. Hoe doe je dat? Een aantal voorbeelden;

  • Zing altijd hetzelfde liedje. Je stem en de melodie zijn voor je baby een duidelijk signaal: het is tijd om te gaan slapen.
  • Masseer je baby, bij voorkeur met olie of lotion. Daar kan ik hele boeken over schrijven – doe ik ook – maar het maakt ontspannen knuffelhormonen vrij. 
  • Geef je baby hetzelfde lapje, knuffeldier, speentje – en geef dit alleen bij het slapengaan. Ook dit is een signaal: ik krijg mijn knuffeldoekje, dus ga ik slapen.

Denk er wel aan dat het de bedoeling is, je baby zo weinig mogelijk stimuli te geven! Dus masseer langzaam, zing zacht, doe de felle lichten uit en beweeg rustig. Want anders is er weer iets interessants te beleven – met alle gevolgen van dien.

En over dat masseren?

Er wordt de laatste tijd veel onderzoek gedaan naar babymassage. Over het algemeen is de conclusie dat masseren er voor zorgt dat zowel babys als moeders dieper, langer en rustiger slapen. Met name het masseren met lotion was erg succesvol, mogelijk omdat in de studies die moeders hun kinderen ook vaker masseerden. Volgens mij komt dat omdat lotion fijner masseert dan op de droge huid. Maar, de boodschap is duidelijk: gemasseerde babys slapen beter!

Kan ik jou ook helpen?

Je kind is maar héél kort een baby. Natuurlijk wil je daar optimaal van genieten! Je wil begrijpen wat je baby nodig heeft. Je wil graag een roze wolk, liefde en rust – geen gekrijs en slapeloze nachten. Net zoals je vast ook de beste voeding, de mooiste kleding en het zachtste bed wil. Je verwacht het beste van jezelf, als moeder. En dat is helemaal goed. Maar als je baby niet goed slaapt, kan ze niet genieten van dat bed. En als je baby veel kramp heeft, maakt het niet uit welke kleding hij draagt.

Hoe los ik dat voor jou op? Niet door je te vertellen wat je moet doen, maar door je technieken te leren en die te samen oefenen. Mijn methodes, ontwikkeld uit oude Oosterse en nieuwe Westerse technieken, zijn snel en eenvoudig toe te passen. Je baby zal sneller ontwikkelen, beter slapen en minder last hebben van krampjes. 

Wat ik jou te bieden heb is geen saaie informatieavond met plakje cake. En ook geen pufklasje. Nee, in mijn trainingen en workshops leer je een leuke, nieuwe manier om voor je baby te zorgen. Samen met andere moeders leer je in een veilige omgeving wat je wil weten maar nergens anders hoort! Dus neem vandaag nog contact op met info@barbaraproper.com, kijk op Youtube of Facebook en geef jouw baby de best mogelijke start in het leven!

En als toetje, wat links naar onderzoeken:

  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27599170
  • https://www.magonlinelibrary.com/doi/full/10.12968/bjom.2015.23.3.166
  • https://www.jstage.jst.go.jp/article/kei/11/3/11_109/_article/-char/ja/
  • https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/imhj.21408
  • https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0165032700001981
  • https://www.parentingscience.com/newborn-sleep.html
  • https://indianpediatrics.net/sep2005/sep-877-884.htm